Decyzja o rozwodzie nigdy nie należy do łatwych. Gdy jednak w małżeństwie pojawia się problem uzależnienia od alkoholu, codzienność często przestaje przypominać partnerską relację, a zaczyna opierać się na gaszeniu kolejnych kryzysów, przejmowaniu obowiązków drugiej osoby i życiu w ciągłej niepewności.
W praktyce wiele osób przez lata próbuje ratować związek, licząc na poprawę sytuacji. Zdarza się jednak, że uzależnienie prowadzi do tak głębokich zmian w funkcjonowaniu rodziny, że dalsze wspólne życie przestaje być możliwe.
Spis treści:
Alkoholizm a rozpad małżeństwa
Czy sąd może orzec winę za rozpad małżeństwa z powodu uzależnienia od alkoholu?
A co, jeśli osoba uzależniona podejmuje leczenie?
Gdy w sprawie pojawiają się dzieci
Czy osoba nadużywająca alkoholu może zostać zobowiązana do opuszczenia domu?
Emocje są ważne, ale w sądzie liczą się przede wszystkim fakty
Polskie prawo przewiduje, że rozwód może zostać orzeczony wtedy, gdy pomiędzy małżonkami nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia małżeńskiego.
W praktyce oznacza to ustanie trzech podstawowych więzi tworzących małżeństwo:
Sam alkoholizm nie został wskazany w przepisach jako odrębna przesłanka rozwodu. Dla sądu znaczenie ma jednak to, jakie skutki uzależnienie wywołało w małżeństwie i czy doprowadziło ono do trwałego rozpadu relacji między małżonkami.
Uzależnienie od alkoholu bardzo często wpływa nie tylko na osobę uzależnioną, ale na funkcjonowanie całej rodziny. Pojawiają się konflikty, problemy finansowe, brak poczucia bezpieczeństwa czy konieczność przejęcia wszystkich obowiązków przez drugiego małżonka.
Nierzadko problemowi alkoholowemu towarzyszą również zaniedbywanie rodziny, nieprzewidywalne zachowania, długotrwałe nieobecności czy utrata zainteresowania wychowaniem dzieci i prowadzeniem domu. To właśnie te okoliczności sąd bierze pod uwagę przy ocenie, czy doszło do trwałego i zupełnego rozkładu pożycia małżeńskiego.
Tak. Sąd może orzec rozwód:
Jeżeli to właśnie uzależnienie od alkoholu doprowadziło do rozpadu małżeństwa, może ono stanowić podstawę do przypisania winy za rozkład pożycia małżeńskiego. Nie oznacza to jednak, że samo stwierdzenie problemu alkoholowego automatycznie przesądza o wyniku sprawy. Każde postępowanie oceniane jest indywidualnie, a sąd bierze pod uwagę całokształt relacji między małżonkami. Nierzadko zdarza się, że nadużywanie alkoholu jest tylko jednym z czynników, które wpłynęły na rozpad relacji małżeńskiej, do którego dochodzą inne problemy. Równie łatwo można sobie wyobrazić sytuację, w której alkoholizm dotyczy obu małżonków w mniejszym lub większym stopniu. W takich sytuacjach niezbędne jest przeprowadzenie postępowania dowodowego m.in. przesłuchania świadków dla ustalenia czyje zachowanie przyczyniło się do rozwodu. Trzeba przy tym mieć na uwadze, że w polskich przepisach nie ma stopniowania winy. Każde negatywne zachowanie może potencjalnie stanowić podstawę do uznania małżonka za współwinnego rozkładu pożycia małżeńskiego.
To jeden z częstych wątków w sprawach rozwodowych. Bardzo często decyzja o terapii, leczeniu odwykowym czy uczestnictwie w spotkaniach grup wsparcia pojawia się dopiero wtedy, gdy druga strona mówi o rozwodzie lub składa pozew.
Dla wielu rodzin jest to źródło ogromnych wątpliwości i pytań: czy warto jeszcze poczekać? Czy leczenie oznacza, że rozwód nie będzie możliwy? Czy sąd uzna, że małżeństwo można jeszcze uratować?
W praktyce odpowiedź nie jest prosta. Sam fakt rozpoczęcia leczenia nie zamyka drogi do rozwodu i nie oznacza automatycznie, że doszło do odbudowy relacji między małżonkami. Sąd ocenia przede wszystkim to, czy między stronami nadal istnieją więzi tworzące małżeństwo i czy istnieją realne szanse na powrót do wspólnego życia.
Nie bez znaczenia pozostaje również to, jak wyglądała sytuacja rodziny przed rozpoczęciem terapii i czy podejmowane wcześniej próby leczenia przyniosły trwałe efekty. Zdarza się bowiem, że za małżonkami są lata walki z uzależnieniem, wielokrotne obietnice poprawy i kolejne powroty do nałogu.
Jednocześnie warto podkreślić, że każda historia wygląda inaczej. Są sytuacje, w których leczenie staje się początkiem rzeczywistej zmiany. Są jednak również takie, w których decyzja o rozwodzie zapada dopiero po wyczerpaniu wszystkich wcześniejszych prób ratowania małżeństwa.
Z perspektywy prawa kluczowe pozostaje nie samo uzależnienie ani sam fakt podjęcia terapii, lecz odpowiedź na pytanie, czy małżeństwo faktycznie jeszcze istnieje jako wspólnota życia, wsparcia i wzajemnych relacji. Jeśli odpowiedź pozostaje twierdząca, strony mogą np. skorzystać z mediacji, jeżeli pozostają nadal zainteresowane ratowaniem małżeństwa.
W sprawach rozwodowych dotyczących rodzin z dziećmi najważniejszym kryterium pozostaje dobro małoletnich.
Jeżeli problem alkoholowy wpływa na możliwość sprawowania opieki nad dzieckiem lub wykonywania kontaktów, sąd uwzględnia te okoliczności przy podejmowaniu decyzji dotyczących władzy rodzicielskiej czy kontaktów z dzieckiem.
Każda sytuacja jednak wymaga indywidualnej oceny. Sam fakt leczenia odwykowego czy wcześniejszych problemów z alkoholem nie przesądza jeszcze automatycznie o sposobie rozstrzygnięcia sprawy.
W niektórych sytuacjach problem uzależnienia wiąże się również z przemocą domową, agresją lub zachowaniami zagrażającymi bezpieczeństwu pozostałych domowników. W takich przypadkach przepisy przewidują możliwość zastosowania środków mających na celu ochronę osób dotkniętych przemocą.
Polskie prawo dopuszcza między innymi zobowiązanie sprawcy przemocy do opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania lub zakazanie mu zbliżania się do niego. Co istotne, rozwiązania te mogą zostać zastosowane niezależnie od toczącej się sprawy rozwodowej i często pozwalają zapewnić rodzinie bezpieczeństwo jeszcze przed zakończeniem postepowania. Tym zagadnieniem zajmiemy siednak w osobnym artykule.
Choć w praktyce kancelarii często spotykamy się ze sprawami dotyczącymi uzależnienia od alkoholu, podobne problemy mogą pojawić się również w przypadku innych nałogów, takich jak uzależnienie od narkotyków, leków, hazardu czy nowych technologii.
Z perspektywy prawa rodzinnego kluczowe znaczenie ma nie sam rodzaj uzależnienia, lecz jego wpływ na funkcjonowanie małżeństwa i rodziny. Jeżeli nałóg prowadzi do zaniku więzi między małżonkami, problemów finansowych, zaniedbywania obowiązków rodzinnych czy poczucia zagrożenia w domu, może on stać się jedną z przyczyn trwałego i zupełnego rozkładu pożycia małżeńskiego.
Osoby pozostające przez lata w związku z osobą uzależnioną często funkcjonują w ciągłym napięciu i poczuciu odpowiedzialności za drugiego człowieka.
Wiele z nich odkłada decyzję o rozwodzie, wierząc w kolejne obietnice poprawy lub obawiając się reakcji otoczenia.
Postępowanie sądowe rządzi się jednak własnymi zasadami. Dla sądu kluczowe znaczenie mają okoliczności pozwalające ocenić rzeczywisty obraz sytuacji rodzinnej oraz przyczyny rozpadu małżeństwa. Sala sądowa bywa w tego rodzaju sprawach miejscem wielu łez i wybuchów emocji. Trzeba jednak zachować chłodną głowę i pamiętać, że dla sądu najistotniejsze będą dowody świadczące o zaniedbaniach współmałżonka. Zeznania świadków, zdjęcia, wiadomości tekstowe, dokumentacja medyczna albo urzędowa sporządzana przez organy w ramach procedur np. niebieskiej karty będzie nieocenionym narzędziem walki przy rozwodzie.
Nie istnieją dwa identyczne rozwody i nie istnieją dwa identyczne przypadki uzależnienia. Czasem najważniejsze są kwestie dotyczące dzieci, innym razem bezpieczeństwo finansowe lub uporządkowanie wieloletnich konfliktów.
Sprawy rozwodowe związane z alkoholizmem należą do najbardziej wymagających postepowań rodzinnych. Wymagają nie tylko znajomości przepisów, ale również odpowiedniego przygotowania i umiejętności oddzielenia emocji od kwestii prawnych.
Dobrze poprowadzona sprawa pozwala uporządkować sytuację prawną i stworzyć przestrzeń do rozpoczęcia nowego etapu życia z większym poczuciem bezpieczeństwa i stabilizacji.
radca prawny Arleta Dub-Brych
Przeczytaj także:
Rozwód. To wszystko Twoja wina. Przykłady gaslightingu
Jak przygotować się do pierwszej porady prawnej w sprawie rozwodowej
Obszar działania: Niegowa, Koniecpol, Szczekociny, Włodowice, Siewierz, Ogrodzieniec, Olkusz, Katowice, Częstochowa, Poręba, Poraj, Sosnowiec, Dąbrowa Górnicza, Będzin, Zawiercie, Myszków, Żarki, Lelów
ul. Władysława Stanisława Reymonta 2/3
42-400 Zawiercie
Godziny otwarcia:
Poniedziałek: 9-17
Wtorek: 9-20
Środa: 9-18
Czwartek: 9-16
Piątek: 9-15
Soboty oraz inne godziny - tylko po wcześniejszym
telefonicznym uzgodnieniu spotkania.
ul. Brzozowa 28
42-235 Lelów
Godziny otwarcia - Klienci przyjmowani są tylko po wcześniejszym telefonicznym uzgodnieniu spotkania.
tel. kom. 883 768 968
e-mail: biuro@legeartis-kancelaria.pl
Z uwagi na częste wyjazdy do Sądu proszę o wcześniejsze
ustalenie terminu spotkania pod wskazanym numerem telefonu
lub za pomocą adresu poczty elektronicznej.