Jeden z małżonków zdradzał. Drugi zaniedbywał rodzinę, prowokował konflikty albo przez długi czas odmawiał współżycia i wsparcia. Czy w takiej sytuacji sąd może uznać, że skoro jedno zachowanie było znacznie poważniejsze, to rozwód powinien zostać orzeczony z wyłącznej winy małżonka „bardziej winnego”? Wiele osób tak właśnie rozumuje. W praktyce procesów rozwodowych bardzo często padają słowa:
„To przecież on zniszczył nasze małżeństwo”.
Albo:
„Moje zachowanie nie było nawet porównywalne z tym, co robiła żona”.
Tyle że sąd rozwodowy nie ustala winy według prostego mechanizmu: 70% do 30% albo „on był winny bardziej, więc ona nie ponosi żadnej winy”. To jeden z najczęstszych błędów w sprawach o rozwód z orzekaniem o winie.
Nie.
Polskie prawo nie przewiduje stopniowania winy w sentencji wyroku rozwodowego. Sąd nie może więc orzec, że:
Końcowe rozstrzygnięcie dotyczące winy może zasadniczo prowadzić do jednego z poniższych wariantów:
Najważniejsze pytanie nie brzmi więc:
Kto zawinił bardziej?
Pytanie brzmi:
Czy zachowanie każdego z małżonków było zawinione i czy pozostawało w związku z rozkładem pożycia małżeńskiego?
To właśnie tutaj rozgrywa się wiele spraw rozwodowych.
Załóżmy, że zachowanie męża było bez wątpienia bardzo poważne. Dopuścił się zdrady, przemocy, porzucił rodzinę albo przez lata nadużywał alkoholu. Nie oznacza to jeszcze automatycznie, że żona zostanie uznana za całkowicie niewinną. Jeżeli jej własne zachowanie również:
sąd może przypisać winę obu małżonkom. Nawet wtedy, gdy zachowanie jednego z nich było zdecydowanie poważniejsze. I właśnie dlatego w sprawie rozwodowej nie wystarczy wykazać, że druga strona zrobiła coś znacznie gorszego. Trzeba jeszcze odpowiedzieć na pytanie, czy po stronie osoby domagającej się uznania jej za niewinną nie wystąpiło żadne zawinione zachowanie, które również przyczyniło się do rozpadu małżeństwa.
Sprawy rozwodowe nie są konkursem na to, kto zachował się gorzej. To bardzo ważne, ponieważ strony często koncentrują całą strategię procesową na wykazywaniu skali nagannego zachowania współmałżonka. „Ja tylko kilka razy wyprowadziłam się z domu, ale on mnie zdradzał”. „Tak, zdradziłem, ale żona przez lata mnie upokarzała”. „On pił, ale ja rzeczywiście przestałam zajmować się domem”. Takie porównania mogą mieć znaczenie dla oceny całego materiału dowodowego, ale same w sobie nie rozwiązują problemu. Sąd musi bowiem ustalić nie tylko, które zachowanie było bardziej naganne, lecz przede wszystkim:
Szczegółowo wyjaśniam jak sąd ustala winę przy rozwodzie – od oceny konkretnych zachowań, przez ich kontekst, aż po związek z rozkładem pożycia.
Jeżeli odpowiedź na te pytania prowadzi do wniosku, że oboje małżonkowie swoim zawinionym zachowaniem przyczynili się do rozpadu małżeństwa, sąd może orzec rozwód z winy obojga.
W praktyce sprawa jest znacznie bardziej złożona niż proste ustalenie: „on zdradził” albo „ona zaniedbywała rodzinę”. Sąd bada całą historię małżeństwa i wzajemne relacje stron. Znaczenie może mieć między innymi:
Chronologia bywa kluczowa. Inaczej oceniana może być sytuacja, w której małżonek dopuścił się określonego zachowania przed rozpoczęciem poważnego kryzysu małżeńskiego, a inaczej sytuacja, w której zachowanie nastąpiło już wtedy, gdy więzi między małżonkami faktycznie przestały istnieć. Nie można prawidłowo ocenić winy, patrząc wyłącznie na pojedyncze zdarzenie w oderwaniu od całej historii małżeństwa.
Samo ustalenie, że małżonek określonego dnia wyprowadził się z domu, przestał przygotowywać posiłki albo odmówił współżycia, nie zawsze wystarczy. Trzeba jeszcze ustalić, dlaczego tak się stało. Czy zachowanie było samodzielnym naruszeniem obowiązków małżeńskich? Czy było konsekwencją wcześniejszego zachowania drugiego małżonka? Czy miało charakter zawiniony? Czy stanowiło reakcję na istniejącą już sytuację? Odpowiedzi na te pytania mogą całkowicie zmienić ocenę sprawy.
Nie każde naganne zachowanie jednego z małżonków automatycznie oznacza winę za rozkład pożycia. Między zachowaniem a rozpadem małżeństwa musi istnieć związek. To właśnie dlatego przy ustalaniu winy tak ważne jest odtworzenie tego, jak funkcjonowało małżeństwo przed kryzysem, co doprowadziło do pogorszenia relacji i które zachowania rzeczywiście wpłynęły na ustanie więzi między małżonkami.
Wyobraźmy sobie sytuację, w której mąż od wielu miesięcy pozostaje w relacji z inną kobietą. Żona twierdzi, że to właśnie zdrada doprowadziła do rozpadu małżeństwa i domaga się rozwodu z wyłącznej winy męża. Mąż odpowiada, że żona od dawna:
Czy sama zdrada automatycznie oznacza wyłączną winę męża?
Nie.
Tym bardziej że w procesie rozwodowym nie zawsze to, co na pierwszy rzut oka wygląda na zdradę, rzeczywiście pozwala na taki jednoznaczny wniosek — zobacz pozory zdrady a wina za rozwód na przykładach.
Sąd będzie musiał ustalić między innymi, czy zachowania przypisywane żonie rzeczywiście miały miejsce, czy były zawinione oraz czy przyczyniły się do rozkładu pożycia. Jeżeli tak, możliwe jest orzeczenie winy obojga małżonków. Jeżeli natomiast zachowania żony były jedynie następstwem wcześniejszego kryzysu wywołanego zachowaniem męża albo nie można uznać ich za zawinione przyczyny rozkładu pożycia, ocena może być zupełnie inna. Dlatego w sprawie o winę samo stwierdzenie:
„Ja zrobiłem coś złego, ale ona też nie była idealna”
nie stanowi jeszcze skutecznej obrony. Małżonkowie nie mają obowiązku być idealni. Sąd nie ocenia małżeństwa po to, aby wskazać osobę bardziej sympatyczną, bardziej pracowitą czy łatwiejszą we wspólnym życiu. Bada natomiast, czy konkretne zachowania miały charakter zawiniony i czy przyczyniły się do rozpadu małżeństwa.
Tak.
To właśnie ten element często zaskakuje strony procesu. Jeżeli zachowanie jednego małżonka było bardzo poważne, a drugiego znacznie mniej naganne, może się wydawać oczywiste, że tylko pierwszy powinien zostać uznany za winnego. Tymczasem jeżeli sąd ustali, że również drugi małżonek w sposób zawiniony przyczynił się do rozkładu pożycia, samo porównanie „kto był winny bardziej” nie wystarczy do przypisania wyłącznej winy tylko jednej stronie.
Nie oznacza to oczywiście, że każde niedoskonałe zachowanie małżonka prowadzi automatycznie do przypisania mu winy. Znaczenie ma jego charakter, okoliczności oraz związek z rozpadem pożycia. To właśnie dlatego sprawy o winę są często znacznie trudniejsze, niż strony zakładają na początku.
W praktyce często spotykam się z następującym sposobem myślenia:
„Nawet jeśli zrobiłem coś złego, to i tak druga strona zrobiła coś znacznie gorszego”.
To może być emocjonalnie zrozumiałe. Procesowo jednak może być niewystarczające. Jeżeli strona chce uniknąć przypisania jej winy, nie powinna ograniczać się do wykazywania, że zachowanie współmałżonka było bardziej naganne.
Trzeba analizować zarzuty stawiane własnemu klientowi. Czy rzeczywiście miało miejsce konkretne zachowanie? Czy było zawinione? Czy stanowiło naruszenie obowiązków małżeńskich? Czy pozostawało w związku z rozkładem pożycia? Czy nastąpiło przed rozpadem więzi, czy już po faktycznym rozpadzie małżeństwa? Każdy z tych elementów może mieć znaczenie dla końcowego rozstrzygnięcia. Czy sąd bada całą historię małżeństwa? Co do zasady, ustalenie winy wymaga spojrzenia na małżeństwo jako na całość.
Nie oznacza to, że każda sprzeczka sprzed kilkunastu lat będzie miała takie samo znaczenie. Sąd powinien jednak odtworzyć proces, który doprowadził do zupełnego i trwałego rozkładu pożycia. Dlatego istotne mogą być:
Wiele z tych problemów pojawia się również jako typowe przyczyny rozwodów w Polsce, ale w konkretnej sprawie rozwodowej sąd musi dodatkowo ustalić, które z nich rzeczywiście doprowadziły do rozkładu pożycia danego małżeństwa.
Nie można więc skutecznie budować strategii procesowej wyłącznie na jednym, nawet bardzo mocnym dowodzie. Czasami o wyniku sprawy decyduje właśnie to, co wydarzyło się przed zdarzeniem, na którym koncentruje się jedna ze stron.
W orzecznictwie od dawna podkreśla się, że przy orzekaniu o winie za rozkład pożycia nie chodzi o matematyczne porównywanie stopnia zawinienia małżonków. Jeżeli oboje dopuścili się zawinionych zachowań pozostających w związku z rozkładem pożycia, sąd może przypisać winę obojgu małżonkom, nawet jeżeli zachowanie jednego z nich było zdecydowanie poważniejsze. Wniosku z takiego orzecznictwa nie należy jednak upraszczać do stwierdzenia, że „wystarczy najmniejsza wina i zawsze będzie rozwód z winy obojga”. Każda sprawa wymaga bowiem ustalenia, czy konkretne zachowanie rzeczywiście spełnia przesłanki przypisania winy i pozostaje w związku z rozkładem pożycia.
Dla wielu osób kwestia winy ma przede wszystkim znaczenie emocjonalne. Chcą, aby wyrok potwierdził, kto doprowadził do rozpadu małżeństwa. W praktyce prawnej różnica pomiędzy:
może mieć również konkretne konsekwencje prawne. Szczególne znaczenie może to mieć między innymi w kontekście roszczeń alimentacyjnych pomiędzy byłymi małżonkami. Dlatego decyzja o prowadzeniu sprawy z orzekaniem o winie i sposób formułowania żądań procesowych powinny być poprzedzone realną analizą dowodów. Nie zawsze osoba, która czuje się zdecydowanie bardziej pokrzywdzona, ma automatycznie pewność uzyskania wyroku z wyłącznej winy drugiego małżonka.
Z drugiej strony samo twierdzenie przeciwnika, że „przecież ty też popełniłeś błędy”, również nie oznacza jeszcze, że sąd przypisze winę obu stronom.
Co zrobić, gdy druga strona twierdzi, że „też jesteś winny”? Przede wszystkim nie należy odpowiadać wyłącznie emocjonalnie. Każdy zarzut trzeba przeanalizować osobno. W sprawie rozwodowej warto ustalić:
Dopiero wtedy można ocenić, czy zarzut rzeczywiście stwarza ryzyko przypisania winy. W wielu sprawach najważniejsza nie jest liczba zarzutów, ale ich jakość, kontekst i możliwość udowodnienia.
Nie ma jednej odpowiedzi dla wszystkich. Czasami materiał dowodowy wyraźnie wskazuje, że wyłączną winę za rozkład pożycia ponosi jedna osoba. W innych sprawach prowadzenie wieloletniego postępowania dowodowego może nie przynieść rezultatu, którego oczekuje klient. Dlatego przed podjęciem decyzji warto odpowiedzieć sobie na kilka pytań:
Dobra strategia procesowa nie polega na automatycznym żądaniu wyłącznej winy za każdym razem, gdy druga strona dopuściła się nagannego zachowania. Trzeba ocenić całą sprawę.
W sprawach, w których oboje małżonkowie wzajemnie zarzucają sobie winę, pomoc doświadczonego prawnika może mieć znaczenie już na etapie oceny materiału dowodowego i wyboru strategii procesowej. W zależności od potrzeb klient może skorzystać z pomocy radcy prawnego albo adwokata.
Jeżeli masz zapamiętać z tego artykułu jedną rzecz, niech będzie to właśnie ta:
Sąd nie porównuje winy małżonków w procentach.
To, że jeden małżonek zachowywał się zdecydowanie gorzej, nie oznacza automatycznie, że drugi zostanie uznany za niewinnego. Jeżeli również drugi małżonek dopuścił się zawinionego zachowania, które przyczyniło się do rozkładu pożycia, sąd może orzec winę obojga małżonków. Z drugiej strony samo wskazanie przez współmałżonka:
„Ty też nie byłeś idealny”
nie wystarczy do przypisania winy. W sprawie rozwodowej liczą się konkretne zachowania, ich kontekst, chronologia, zawinienie oraz związek z rozpadem małżeństwa. Jeżeli stoisz przed sprawą rozwodową, w której oboje zarzucacie sobie winę, analiza sprawy przed rozpoczęciem procesu może mieć ogromne znaczenie. W tego typu postępowaniach często jeden źle oceniony fakt albo jeden nieprzeanalizowany dowód zmienia całą strategię procesową.
Nie. Sąd nie ustala winy w procentach ani nie orzeka, że jeden małżonek jest „bardziej winny”, a drugi „mniej winny”. Może natomiast uznać, że wyłączną winę za rozkład pożycia ponosi jeden z małżonków, że winę ponoszą oboje małżonkowie, że żaden z małżonków nie ponosi winy albo — na zgodne żądanie małżonków — nie orzekać o winie.
Nie. Zdrada może stanowić istotną przyczynę rozkładu pożycia, ale sąd bada całą sytuację małżeńską. Jeżeli również drugi małżonek dopuścił się zawinionego zachowania, które przyczyniło się do rozpadu małżeństwa, sąd może orzec winę obojga małżonków.
Tak, jeżeli konkretne zachowanie było zawinione i pozostawało w związku z rozkładem pożycia. Sąd nie porównuje mechanicznie, kto przyczynił się do rozpadu małżeństwa bardziej, ale ocenia zachowanie każdego z małżonków i jego znaczenie dla rozpadu pożycia.
Nie. W sprawie o winę nie wystarczy wykazać, że zachowanie drugiego małżonka było bardziej naganne. Jeżeli osoba domagająca się uznania współmałżonka za wyłącznie winnego również dopuściła się zawinionego zachowania mającego wpływ na rozkład pożycia, może zostać uznana za współwinną.
Tak. Przy ustalaniu winy znaczenie może mieć chronologia wydarzeń, wzajemne relacje małżonków, przyczyny kryzysu oraz to, które zachowania doprowadziły do rozpadu pożycia lub go pogłębiły. Pojedynczego zdarzenia nie zawsze można prawidłowo ocenić w oderwaniu od całej historii małżeństwa.
Nie. Małżonkowie nie muszą być idealni, a każda kłótnia, konflikt czy niewłaściwe zachowanie nie oznaczają automatycznie winy za rozkład pożycia. Kluczowe znaczenie ma to, czy zachowanie było zawinione oraz czy pozostawało w związku z rozpadem małżeństwa.
W sprawach, w których oboje małżonkowie wzajemnie zarzucają sobie winę, pomoc prawnika może być szczególnie istotna przy ocenie dowodów i wyborze strategii procesowej. Klient może skorzystać z pomocy radcy prawnego albo adwokata, zależnie od wybranego pełnomocnika.
Obszar działania: Niegowa, Koniecpol, Szczekociny, Włodowice, Siewierz, Ogrodzieniec, Olkusz, Katowice, Częstochowa, Poręba, Poraj, Sosnowiec, Dąbrowa Górnicza, Będzin, Zawiercie, Myszków, Żarki, Lelów