Nakłady z majątku osobistego na wspólny – jak je rozliczyć?

Nakłady z majątku osobistego na wspólny – jak są rozliczane?

Przeznaczyłeś pieniądze otrzymane w spadku na zakup wspólnego mieszkania? Wkład własny do kredytu pochodził z oszczędności zgromadzonych jeszcze przed ślubem? A może środki z darowizny zostały wykorzystane na remont lub rozbudowę wspólnego domu?

Przy podziale majątku takie okoliczności mogą mieć duże znaczenie. To, że pieniądze zostały przeznaczone na wspólny majątek małżonków, nie zawsze oznacza, że bezpowrotnie utraciły swoje znaczenie jako środki pochodzące z majątku osobistego.

Co do zasady małżonek może żądać zwrotu wydatków i nakładów, które poczynił ze swojego majątku osobistego na majątek wspólny. Podstawę takiego rozliczenia stanowi art. 45 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

W praktyce samo stwierdzenie: „dałem na mieszkanie pieniądze od rodziców” zwykle jednak nie wystarczy. Trzeba ustalić, czy pieniądze rzeczywiście należały do majątku osobistego, wykazać ich pochodzenie i prześledzić, na co zostały przeznaczone. Znaczenie ma również prawidłowe sformułowanie żądania.

Najważniejsze w skrócie

• Jeżeli jeden z małżonków przeznaczył środki należące do jego majątku osobistego na majątek wspólny, może powstać roszczenie o ich rozliczenie.

• Trzeba wykazać nie tylko wysokość wydanych pieniędzy, ale przede wszystkim ich pochodzenie z majątku osobistego oraz to, na co zostały przeznaczone.

• Sąd nie rozlicza nakładów z majątku osobistego na majątek wspólny z urzędu. Takie żądanie trzeba zgłosić i odpowiednio uzasadnić.

• Jeżeli zakup został sfinansowany częściowo z majątku osobistego, a częściowo z majątku wspólnego, najpierw trzeba ustalić, do którego majątku należy nabyta rzecz. Dopiero później można ocenić, czy rzeczywiście doszło do nakładu wymagającego rozliczenia.

Co oznacza nakład z majątku osobistego na majątek wspólny?

W małżeństwie, w którym obowiązuje ustawowa wspólność majątkowa, funkcjonują w rzeczywistości trzy masy majątkowe: majątek wspólny małżonków oraz majątek osobisty każdego z nich.

W czasie zgodnego małżeństwa ten podział często pozostaje niezauważalny. Małżonkowie finansują zakup mieszkania, remontują dom czy spłacają zobowiązania i nie zastanawiają się, z której „puli” pochodziły poszczególne pieniądze.

Przy podziale majątku pochodzenie środków może jednak stać się jednym z najważniejszych zagadnień w sprawie.

Rozliczenie nakładów jest tylko jednym z zagadnień, które mogą wymagać rozstrzygnięcia przy podziale majątku wspólnego. W postępowaniu znaczenie może mieć również ustalenie składu i wartości majątku, sposobu jego podziału czy rozliczenie innych przesunięć pomiędzy majątkami małżonków.

Jeżeli bowiem jeden z małżonków wykorzystał składniki swojego majątku osobistego do sfinansowania majątku wspólnego, może powstać roszczenie o rozliczenie takiego przesunięcia.

Co może należeć do majątku osobistego małżonka?

Nie wszystkie pieniądze posiadane przez małżonka w czasie małżeństwa są jego majątkiem osobistym.

Do majątku osobistego mogą należeć między innymi przedmioty nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej, a także – co szczególnie często ma znaczenie przy podziale majątku – składniki nabyte przez dziedziczenie lub darowiznę, chyba że spadkodawca albo darczyńca postanowił inaczej.

Znaczenie ma również zasada surogacji. W uproszczeniu oznacza ona, że jeżeli składnik majątku osobistego zostaje zastąpiony innym składnikiem, nowo uzyskana wartość może nadal należeć do majątku osobistego.

Przykładowo: małżonek miał przed ślubem mieszkanie. W czasie małżeństwa je sprzedał, a pieniądze ze sprzedaży przeznaczył na określony cel. Sam fakt, że sprzedaż nastąpiła już w trakcie małżeństwa, nie powoduje automatycznie, że uzyskane pieniądze stają się majątkiem wspólnym.

Trzeba przy tym odróżnić własność pieniędzy od tego, na jakim rachunku były przechowywane. Sam fakt, że środki znajdowały się na rachunku bankowym prowadzonym wyłącznie na nazwisko jednego z małżonków, nie oznacza jeszcze, że należały do jego majątku osobistego. Decydujące jest źródło pochodzenia środków i podstawa ich kwalifikacji jako majątku osobistego.

Dlatego w sprawach o nakłady bardzo często pierwsze pytanie brzmi nie „ile wydano?”, lecz „skąd pochodziły pieniądze?”

Najczęstsze przykłady nakładów z majątku osobistego na wspólny

W praktyce problem może pojawić się między innymi wtedy, gdy:

• oszczędności zgromadzone przed ślubem zostały przeznaczone na zakup wspólnego mieszkania lub domu;

• pieniądze otrzymane w spadku wykorzystano na zakup albo remont wspólnej nieruchomości;

• darowizna otrzymana wyłącznie przez jednego z małżonków została przeznaczona na majątek wspólny;

• pieniądze ze sprzedaży składnika majątku osobistego wykorzystano do nabycia lub ulepszenia wspólnego składnika majątku;

• jeden z małżonków z własnych środków sfinansował część ceny wspólnie nabywanej nieruchomości.

Każda z tych sytuacji wymaga jednak osobnej analizy. Kluczowe jest nie tylko źródło pieniędzy, ale również sposób ich wykorzystania i treść czynności prawnej, w ramach której nabyto dany składnik.

Czy przy podziale majątku odzyskuje się dokładnie wpłaconą kwotę?

Nie zawsze.

To jeden z najważniejszych elementów rozliczania nakładów, a jednocześnie częste źródło błędnych oczekiwań.

Jeżeli przykładowo jeden z małżonków przeznaczył ze swojego majątku osobistego określoną kwotę na nabycie wspólnej nieruchomości, nie oznacza to, że po wielu latach rozliczeniu podlega po prostu dokładnie ta sama nominalna kwota.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęto metodę uwzględniającą zmianę wartości nieruchomości. Najpierw ustala się, jaki procent wartości nieruchomości w chwili jej nabycia stanowiły środki pochodzące z majątku osobistego, a następnie tę proporcję odnosi się do wartości nieruchomości istotnej przy dokonywaniu podziału.

Ma to szczególne znaczenie w przypadku nieruchomości, których ceny w ciągu kilkunastu lat znacznie wzrosły.

Nie należy więc automatycznie utożsamiać historycznej kwoty wydanej z majątku osobistego z wartością nakładu podlegającego rozliczeniu.

W odniesieniu do pieniędzy z majątku osobistego przeznaczonych na zakup nieruchomości wspólnej takie podejście zastosował Sąd Najwyższy m.in. w postanowieniu z 26 lutego 2020 r., V CSK 370/18.

Nie oznacza to jednak, że identyczny sposób obliczania wartości nakładu stosuje się automatycznie do każdego rodzaju wydatku. Inaczej może wyglądać rozliczenie środków przeznaczonych na nabycie nieruchomości, a inaczej np. kosztów remontu, modernizacji czy innych wydatków. Sposób ustalenia wartości nakładu powinien odpowiadać jego charakterowi i okolicznościom konkretnej sprawy.

Przykład – pieniądze sprzed ślubu przeznaczone na wspólne mieszkanie

Załóżmy, że przed ślubem jeden z małżonków zgromadził własne oszczędności. Po zawarciu małżeństwa małżonkowie kupili wspólne mieszkanie, a część ceny została pokryta właśnie z tych pieniędzy.

Po kilkunastu latach dochodzi do podziału majątku. Mieszkanie jest już warte znacznie więcej niż w chwili zakupu.

W takiej sytuacji trzeba ustalić między innymi:

• czy środki wykorzystane przy zakupie rzeczywiście stanowiły majątek osobisty;

• jaka kwota z tego majątku została przeznaczona na nabycie mieszkania;

• jaka była wartość nieruchomości w momencie kupna;

• jaki stosunek zachodził pomiędzy środkami osobistymi a wartością nabywanego składnika;

• jaka jest wartość nieruchomości przy dokonywaniu rozliczenia.

Samo ustalenie, że część ceny pochodziła z pieniędzy zgromadzonych przez jednego z małżonków przed ślubem, nie zawsze oznacza jednak, że mamy do czynienia z nakładem z majątku osobistego na majątek wspólny.

Jeżeli rzecz została nabyta w czasie trwania wspólności częściowo za środki z majątku osobistego jednego z małżonków, a częściowo za środki z majątku wspólnego, najpierw trzeba ustalić, do którego majątku należy nabyta rzecz.

Sąd Najwyższy w uchwale z 19 października 2018 r., III CZP 45/18, przyjął, że w takiej sytuacji rzecz może wejść do majątku osobistego małżonka oraz do majątku wspólnego w udziałach odpowiadających proporcji środków przeznaczonych na jej nabycie. Inaczej będzie jednak wtedy, gdy świadczenie z jednego majątku miało właśnie charakter nakładu na drugi majątek.

Jeżeli wspólne mieszkanie zostało częściowo sfinansowane z majątku osobistego jednego z małżonków, a pozostała część ceny z kredytu hipotecznego, trzeba rozdzielić dwa problemy. Czym innym jest rozliczenie środków pochodzących z majątku osobistego, a czym innym dalsza odpowiedzialność za kredyt i sposób uwzględnienia obciążonej nieruchomości przy podziale. Ten drugi problem omawiam szczegółowo w artykule „Podział mieszkania z kredytem hipotecznym po rozwodzie – co z mieszkaniem, kredytem i spłatą?”.

Dlatego w sprawach dotyczących wkładu własnego, pieniędzy sprzed ślubu albo części ceny pochodzącej z darowizny nie należy automatycznie zaczynać od pytania: „ile wynosi nakład?”. Najpierw trzeba odpowiedzieć na pytanie: do którego majątku należy nabyta rzecz, a dopiero potem – czy i jaki nakład podlega rozliczeniu.

Dopiero na tej podstawie można prawidłowo określić wartość dochodzonego nakładu.

To pokazuje, dlaczego w sprawach o podział majątku proste zestawienie dawnych przelewów nie zawsze wystarcza do ustalenia końcowego rozliczenia.

Czy sąd sam rozliczy nakłady z majątku osobistego?

Nie. Jeżeli małżonek domaga się zwrotu wydatków lub nakładów poniesionych ze swojego majątku osobistego na majątek wspólny, powinien zgłosić takie żądanie.

Sąd Najwyższy wskazuje, że o zwrocie nakładów z majątku osobistego na majątek wspólny sąd orzeka na wniosek zainteresowanego i w granicach zgłoszonego żądania.

Żądanie powinno zostać odpowiednio sprecyzowane. Istotne jest wskazanie, czego małżonek się domaga, z jakiego tytułu oraz na jakich faktach opiera swoje roszczenie.

Oznacza to, że nie wystarczy jedynie przedstawić dokumentów, z których wynika, że określone pieniądze pochodziły z majątku osobistego. Trzeba również sformułować żądanie ich rozliczenia.

Ma to istotne znaczenie praktyczne. Jeżeli określony nakład nie zostanie prawidłowo objęty żądaniem, samo istnienie dowodów potwierdzających przepływ pieniędzy nie oznacza jeszcze, że sąd rozliczy go z urzędu.

To zasadnicza różnica pomiędzy ustaleniem, co wchodzi w skład majątku wspólnego, a dochodzeniem określonych rozliczeń z tytułu nakładów.

Odrębnie należy oceniać sytuację odwrotną, gdy to nakłady z majątku wspólnego zostały poczynione na majątek osobisty jednego z małżonków. Kierunek przesunięcia pomiędzy majątkami ma znaczenie także dla sposobu dokonywania rozliczeń.

Jak udowodnić nakład z majątku osobistego?

W sprawach o rozliczenie nakładów bardzo często najtrudniejszy okazuje się nie sam przepis, lecz materiał dowodowy.

Osoba żądająca zwrotu powinna być przygotowana do wykazania przede wszystkim dwóch kwestii:

Po pierwsze – że środki pochodziły z jej majątku osobistego.

Po drugie – że zostały rzeczywiście przeznaczone na majątek wspólny.

Zanim zacznie się ustalać, czy i w jakiej wysokości nakład podlega rozliczeniu, trzeba prawidłowo określić, z którego majątku pochodziły środki oraz do którego majątku należał składnik, na który zostały przeznaczone. Jeżeli nie masz pewności, co w małżeństwie jest wspólne, a co należy tylko do jednego z małżonków, szerzej wyjaśniam to w artykule „Majątek wspólny a majątek osobisty – co podlega podziałowi?”.

Przydatne mogą być między innymi:

• umowy darowizny;

• postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku;

• akty poświadczenia dziedziczenia;

• akty notarialne;

• umowy sprzedaży składników należących do majątku osobistego;

• wyciągi i historia rachunków bankowych;

• potwierdzenia przelewów;

• dokumentacja kredytowa;

• faktury i rachunki;

• korespondencja pomiędzy małżonkami lub z członkami rodziny;

• zeznania świadków;

• inne dokumenty pozwalające odtworzyć przepływ pieniędzy.

Najlepsza sytuacja dowodowa występuje wtedy, gdy można prześledzić cały przepływ środków: od ich uzyskania jako majątku osobistego aż do wykorzystania na konkretny składnik majątku wspólnego.

Rozliczenie nakładów jest zwykle tylko jednym z elementów całego podziału majątku. Trzeba jeszcze ustalić jego skład i wartość, sposób podziału poszczególnych składników oraz ewentualne inne roszczenia między małżonkami. Jeżeli jesteś dopiero na etapie podejmowania decyzji, kiedy przeprowadzić te rozliczenia, zobacz również „Rozwód a podział majątku – kiedy i jak podzielić majątek wspólny?”.

Co trzeba wykazać, aby rozliczyć nakład?

W praktyce samo przedstawienie dowodu jednego przelewu może nie wystarczyć. Trzeba odtworzyć cały ciąg zdarzeń i wykazać:

1. skąd pochodziły pieniądze – np. z oszczędności sprzed małżeństwa, darowizny, spadku albo sprzedaży składnika majątku osobistego;

2. dlaczego należały do majątku osobistego konkretnego małżonka;

3. w jaki sposób środki zostały wykorzystane i gdzie zostały przekazane;

4. jaki składnik majątku wspólnego został nimi sfinansowany;

5. jakiego rozliczenia małżonek żąda i z czego wynika jego wysokość.

Dlatego znaczenie może mieć nie jeden dokument, lecz cały zestaw dowodów pozwalających prześledzić drogę pieniędzy od ich źródła do konkretnego składnika majątku.

Co jeśli nie ma już potwierdzenia przelewu?

Brak pojedynczego dokumentu nie musi automatycznie oznaczać, że nakładu nie można wykazać. Może jednak znacznie utrudnić postępowanie.

W sprawach dotyczących zdarzeń sprzed wielu lat dokumentacja bywa niepełna. Rachunek bankowy mógł zostać zamknięty, dokumenty mogły zaginąć, a część transakcji mogła odbywać się gotówkowo.

Wtedy trzeba sprawdzić, czy pochodzenie i przeznaczenie pieniędzy można odtworzyć za pomocą innych dowodów.

Przykładowo znaczenie może mieć zestawienie dat: otrzymania darowizny, sprzedaży nieruchomości należącej do majątku osobistego, wypłaty pieniędzy, zawarcia umowy zakupu wspólnego mieszkania czy wykonania remontu.

Im dłuższy czas upłynął od dokonania nakładu, tym większe może być ryzyko problemów dowodowych. Dlatego dokumenty dotyczące większych przesunięć majątkowych warto zabezpieczać nawet wtedy, gdy w chwili ich dokonywania podział majątku wydaje się zupełnie abstrakcyjną perspektywą.

Darowizna od rodziców – dla jednego małżonka czy dla obojga?

To jedna z częściej występujących sytuacji.

Sam fakt, że pieniądze przekazali „rodzice”, nie przesądza jeszcze, komu prawnie dokonali darowizny.

Przy darowiźnie analiza powinna przebiegać dwuetapowo.

Najpierw trzeba ustalić, komu została dokonana darowizna. Jeżeli rodzice jednego z małżonków przekazali pieniądze wyłącznie swojemu dziecku, środki te co do zasady mogą należeć do jego majątku osobistego. Jeżeli jednak darowizna została dokonana na rzecz obojga małżonków, ocena będzie inna.

W sporze znaczenie może mieć treść umowy darowizny, tytuł i odbiorca przelewu, zeznania darczyńców, sposób przekazania pieniędzy i pozostałe okoliczności sprawy.

Dopiero w drugim kroku trzeba ustalić, co stało się z otrzymanymi pieniędzmi. Ich późniejsze wykorzystanie na zakup mieszkania, budowę domu, spłatę określonych zobowiązań czy inną inwestycję może prowadzić do konieczności analizy nakładów, surogacji albo samej przynależności nabytego składnika do określonego majątku.

Dlatego zdanie „rodzice dali nam pieniądze na mieszkanie” może prawnie oznaczać coś zupełnie innego niż „rodzice podarowali mi pieniądze, które następnie przeznaczyłem na nasze mieszkanie”.

Samo stwierdzenie „rodzice dali pieniądze” nie przesądza więc jeszcze ani o charakterze tych środków, ani o sposobie ich późniejszego rozliczenia.

Czy pieniądze ze spadku przeznaczone na wspólny majątek można rozliczyć?

Co do zasady przedmioty nabyte przez dziedziczenie należą do majątku osobistego małżonka, chyba że spadkodawca postanowił inaczej.

Jeżeli więc jeden z małżonków odziedziczył pieniądze, a następnie wykorzystał je na majątek wspólny, może powstać podstawa do żądania rozliczenia.

Ponownie jednak trzeba wykazać drogę tych środków.

Jeżeli pieniądze ze spadku wpłynęły na rachunek, z którego następnie dokonano płatności za wspólną nieruchomość, sytuacja dowodowa może być stosunkowo przejrzysta. Znacznie trudniej może być wtedy, gdy środki przez wiele lat mieszały się z innymi pieniędzmi, były wielokrotnie przelewane pomiędzy rachunkami albo zostały wypłacone w gotówce.

Czy każdy wydatek z majątku osobistego podlega zwrotowi?

Nie.

Art. 45 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przewiduje ograniczenie dotyczące wydatków i nakładów zużytych w celu zaspokojenia potrzeb rodziny. Co do zasady nie można żądać ich zwrotu, chyba że zwiększyły wartość majątku w chwili ustania wspólności.

Dlatego trzeba odróżnić pieniądze przeznaczone przykładowo na zwykłe koszty codziennego życia rodziny od środków wykorzystanych na nabycie lub trwałe zwiększenie wartości składnika majątku wspólnego.

Nie każde finansowe zaangażowanie jednego małżonka w życie rodziny tworzy więc później roszczenie przy podziale majątku.

Nakład a zakup rzeczy za środki z różnych majątków

Ta sytuacja wymaga szczególnej ostrożności.

Nie każdy przypadek wykorzystania pieniędzy osobistych przy zakupie rzeczy w czasie małżeństwa powinien być automatycznie kwalifikowany wyłącznie jako „nakład na majątek wspólny”.

Jeżeli przedmiot został nabyty częściowo za środki wspólne, a częściowo za środki należące do majątku osobistego jednego z małżonków, znaczenie może mieć również treść samej czynności prawnej oraz reguły określające, do którego majątku wszedł nabywany przedmiot.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego zagadnienie nabywania rzeczy za tzw. fundusze mieszane było przedmiotem odrębnych rozważań. Dlatego przed sformułowaniem żądania trzeba najpierw ustalić, czy rzeczywiście mamy do czynienia z majątkiem wspólnym i nakładem na ten majątek, czy problem dotyczy już samej przynależności nabytego składnika do określonej masy majątkowej.

Sąd Najwyższy w uchwale z 19 października 2018 r., III CZP 45/18, przyjął, że rzecz nabyta częściowo ze środków pochodzących z majątku osobistego jednego z małżonków, a częściowo z majątku wspólnego, co do zasady wchodzi do tych majątków w udziałach odpowiadających stosunkowi środków przeznaczonych na jej nabycie. Wyjątkiem jest sytuacja, w której świadczenie z jednego majątku miało charakter nakładu na drugi majątek.

Ta kwalifikacja może istotnie zmienić sposób prowadzenia sprawy.

Kiedy rozlicza się nakłady?

Zasadą wynikającą z art. 45 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego jest dokonywanie zwrotu przy podziale majątku wspólnego.

Sąd może wyjątkowo nakazać wcześniejszy zwrot, jeżeli wymaga tego dobro rodziny.

W praktyce rozliczenie nakładów jest więc najczęściej jednym z elementów postępowania o podział majątku po ustaniu wspólności majątkowej.

Wspólność może ustać nie tylko wskutek prawomocnego rozwodu. Może to nastąpić również z innych przyczyn, między innymi w związku z ustanowieniem rozdzielności majątkowej.

Najczęstsze błędy przy dochodzeniu zwrotu nakładów

W sprawach, w których jeden z byłych małżonków twierdzi, że finansował wspólny majątek z własnych pieniędzy, powtarza się kilka problemów.

Brak rozróżnienia majątku osobistego i wspólnego.
To, że pieniądze znajdowały się na rachunku należącym tylko do jednego małżonka, nie oznacza jeszcze, że były jego majątkiem osobistym. Istotne jest źródło środków, a nie wyłącznie właściciel rachunku.

Skupienie się wyłącznie na historycznej kwocie.
Przy niektórych nakładach, szczególnie związanych z nabyciem nieruchomości, sposób ustalenia wartości rozliczenia może wymagać uwzględnienia proporcji i aktualnej wartości składnika.

Brak wyraźnego żądania.
Nakłady z majątku osobistego na majątek wspólny wymagają aktywności małżonka, który chce ich zwrotu.

Brak dowodów na pochodzenie pieniędzy.
Nie wystarczy wykazać, że określona kwota została wpłacona na zakup mieszkania. Trzeba jeszcze wykazać, dlaczego była majątkiem osobistym.

Brak dowodów na przeznaczenie środków.
Samo otrzymanie spadku albo darowizny nie dowodzi jeszcze, że pieniądze zostały następnie przeznaczone na wspólną nieruchomość.

Mylenie nakładu z prawem własności.
Samo poniesienie nakładów nie oznacza automatycznie uzyskania większego udziału we wspólnym majątku. Roszczenie o rozliczenie nakładu oraz kwestia udziałów w majątku wspólnym to odrębne zagadnienia.

Radca prawny a adwokat – rozliczenie nakładów przy podziale majątku

W sprawie o podział majątku obejmującej rozliczenie nakładów możesz skorzystać z pomocy zarówno radcy prawnego, jak i adwokata. W tego rodzaju sprawach oba zawody dają możliwość udzielania porad prawnych, przygotowywania pism oraz reprezentowania klienta przed sądem.

Jeżeli więc szukasz adwokata do sprawy o podział majątku i rozliczenie nakładów, możesz powierzyć prowadzenie takiej sprawy również radcy prawnemu.

Jestem radcą prawnym i w ramach kancelarii w Zawierciu prowadzę sprawy dotyczące podziału majątku, w tym rozliczeń związanych z nakładami i wydatkami pomiędzy majątkiem wspólnym a majątkami osobistymi małżonków.

Podsumowanie

Jeżeli jeden z małżonków przeznaczył własne środki na majątek wspólny, przy podziale majątku może żądać ich rozliczenia. Kluczowe jest jednak ustalenie trzech rzeczy:

skąd pochodziły pieniądze → na co zostały przeznaczone → jaka wartość powinna podlegać rozliczeniu.

W sprawach dotyczących nieruchomości szczególne znaczenie może mieć również zmiana ich wartości od chwili nabycia do chwili podziału. Dlatego kwota, której można dochodzić, nie zawsze odpowiada nominalnej kwocie wydanej wiele lat wcześniej.

Równie istotne są dowody. Umowa darowizny, dokumenty spadkowe, historia rachunku czy akt notarialny mogą po latach zdecydować o możliwości odtworzenia przepływu pieniędzy.

Jeżeli przygotowujesz się do podziału majątku i część wspólnego majątku była finansowana z pieniędzy należących wcześniej wyłącznie do Ciebie, podczas konsultacji mogę przeanalizować źródło środków, dokumenty dotyczące ich wykorzystania oraz ocenić, jakie rozliczenia i dowody mogą mieć znaczenie w konkretnej sprawie. Konsultacje prowadzę w kancelarii w Zawierciu.

Rozliczenie nakładów może być jednym z kilku elementów sprawy majątkowej – obok ustalenia składu i wartości majątku, sposobu podziału nieruchomości, spłat czy innych rozliczeń pomiędzy małżonkami. Jeżeli chcesz zobaczyć szerszy zakres spraw, w których pomagam, przejdź do strony „Podział majątku i rozdzielność majątkowa”.

Umów konsultację

Najczęściej zadawane pytania

Czy pieniądze sprzed ślubu przeznaczone na wspólne mieszkanie podlegają rozliczeniu?

Mogą podlegać rozliczeniu, ale najpierw trzeba ustalić charakter prawny nabytej nieruchomości i sposób jej finansowania. Jeżeli zakup został dokonany częściowo ze środków osobistych, a częściowo ze wspólnych, nie zawsze można automatycznie uznać środki osobiste za nakład na majątek wspólny.

Czy darowizna od rodziców wykorzystana na wspólne mieszkanie jest nakładem?

Może nim być, ale najpierw trzeba ustalić, komu darowizna została dokonana oraz do którego majątku należały otrzymane środki. Następnie trzeba zbadać, w jaki sposób zostały wykorzystane i jaki charakter miał zakup nieruchomości.

Czy brak faktur lub potwierdzenia jednego przelewu uniemożliwia rozliczenie nakładu?

Nie zawsze. Nakład może być wykazywany różnymi środkami dowodowymi. Znaczenie mogą mieć m.in. umowy, dokumentacja bankowa, akty notarialne, dokumenty dotyczące spadku lub darowizny, korespondencja, inne dokumenty oraz zeznania świadków. Kluczowe jest odtworzenie źródła środków oraz sposobu ich wykorzystania.

Czy sąd sam rozlicza nakłady z majątku osobistego na majątek wspólny?

Nie. Małżonek, który domaga się takiego rozliczenia, powinien zgłosić odpowiednie żądanie i wykazać okoliczności, na których je opiera.

Czy przy podziale majątku odzyskuje się dokładnie tyle pieniędzy, ile kiedyś wydano?

Nie zawsze. W szczególności przy środkach przeznaczonych na zakup nieruchomości znaczenie może mieć relacja wartości nakładu do wartości nieruchomości. Sposób rozliczenia zależy jednak od charakteru konkretnego nakładu i okoliczności sprawy.

Podstawa prawna i wybrane orzecznictwo

• art. 31, art. 33, art. 45 i art. 46 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego;

• art. 567 Kodeksu postępowania cywilnego;

• uchwała Sądu Najwyższego z 21 lutego 2008 r., III CZP 148/07;

• uchwała Sądu Najwyższego z 19 października 2018 r., III CZP 45/18;

• postanowienie Sądu Najwyższego z 4 kwietnia 2012 r., I CSK 323/11;

• postanowienie Sądu Najwyższego z 13 września 2019 r., IV CZ 33/19;

• postanowienie Sądu Najwyższego z 20 grudnia 2019 r., IV CZ 103/19;

• postanowienie Sądu Najwyższego z 26 lutego 2020 r., V CSK 370/18;

• postanowienie Sądu Najwyższego z 22 stycznia 2021 r., III CSKP 24/21.

Autor: Arleta Dub-Brych, radca prawny
Aktualność prawna: wrzesień 2026 r.